على زمانى قمشه اى
67
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
سند بن على ظاهرا براى نخستينبار محيط كره زمين را با روش مثلثاتى محاسبه كرده است بدينطريق كه منجم فراز كوهى كه در كنار دريا يا در كنار دشتى هموار قرار داشت مىايستاد ، با استفاده از اسطرلاب و با محاسبه مقدار ميل افق محاسبه مىكرد . ابو ريحان بيرونى بعدها در هند آن را دوباره انجام داده و به صحت عمل منجمان مأمون پى برده است . « 1 » على بن عيسى اسطرلابى ( م بعد از 214 ق ) على بن عيسى به خوبى در بكارگيرى اسطرلاب توانا بود و شرح و تفصيل آن را در كتاب اسطرلاب به نگارش آورد و به خدمت رصدخانه مأمون در بغداد و بلكه ساير رصدخانهها قرار داد . « 2 » سيد بن طاوس على بن عيسى را از همروزگاران منصور نخستين خليفه عباسى نيز برشمرده است . « 3 » خالد بن عبد الملك و پسرش محمد بن خالد امّا خالد بن عبد الملك مروزى در عصر مأمون در رصدهاى خورشيد در رصدخانه دمشق شريك بود امّا محمد بن خالد كتابى در اسطرلاب تدوين كرد و نام آن را « اسطرلاب مسطح » گذاشت ، او همچنين چند جدول فلكى نيز ترسيم
--> ( 1 ) . دانشنامه جهان اسلام ، ج 4 ، ص 359 ، ذيل بنو منجم . ( 2 ) . تاريخ التنجيم عند العرب ، ص 178 و 179 به نقل از تاريخ الفلك عند العرب و اخبار الحكماء قفطى . ( 3 ) . فرج المهموم ، ص 208 .